Wetenschappers hebben een voorheen verborgen laag van de kankerbiologie blootgelegd en duizenden unieke RNA-moleculen geïdentificeerd – ‘oncRNA’s’ genoemd – die fungeren als zowel vingerafdrukken van de tumoridentiteit als potentiële aanjagers van de groei van kanker. De bevindingen, die onlangs zijn gepubliceerd, suggereren een nieuwe aanpak voor vroege detectie, monitoring van de behandeling en zelfs gepersonaliseerde kankerclassificatie.
De wijdverbreide aanwezigheid van kankerspecifieke RNA’s
Onderzoekers analyseerden uitgebreide datasets van het kankergenoom en bevestigden het bestaan van ongeveer 260.000 kankerspecifieke kleine RNA’s in 32 verschillende soorten kanker. Dit was geen plaatselijk fenomeen; elke onderzochte kanker vertoonde een unieke oncRNA-handtekening. Machine learning-modellen bereikten een nauwkeurigheid tot 90,9% bij het classificeren van kankers op basis van deze patronen, met een nauwkeurigheid van 82,1% bij onafhankelijke tests.
Dit niveau van nauwkeurigheid benadrukt een fundamentele waarheid: kanker is niet slechts één ziekte, maar een spectrum van moleculaire identiteiten. Zelfs binnen één enkel kankertype, zoals borstkanker, onderscheiden verschillende oncRNA-profielen subtypes, wat erop wijst dat de huidige classificaties de complexiteit van de ziekte mogelijk niet volledig weergeven. Deze oncRNA’s functioneren als ‘digitale streepjescodes’ en leggen tumorspecifieke informatie op meerdere niveaus vast.
OncRNA’s beïnvloeden het gedrag van tumoren rechtstreeks
Naast het simpelweg markeren van kanker, stimuleren sommige oncRNA’s actief de tumorprogressie. Uit experimenten waarbij honderden oncRNA’s van borst-, darm-, long- en prostaatkanker betrokken waren, bleek dat ongeveer 5% het kankergedrag bij muizen significant veranderde.
Er is bijvoorbeeld aangetoond dat twee oncRNA’s van borstkanker de epitheliale-mesenchymale transitie (EMT) in gang zetten – een proces dat cruciaal is voor de verspreiding van kanker – en genen activeren die de celdeling bevorderen. Deze effecten werden weerspiegeld in de tumorgegevens van patiënten, waardoor het verband tussen oncRNA-expressie en agressieve kankerkenmerken werd versterkt.
Kankercellen lekken RNA in de bloedbaan
Misschien wel de meest klinisch relevante bevinding is dat kankercellen deze oncRNA’s actief in de bloedbaan afgeven. Dit betekent dat het monitoren van deze circulerende RNA’s een systeem voor vroegtijdige waarschuwing zou kunnen bieden voor de respons op de behandeling en de voortgang van de ziekte.
Analyse van bloedmonsters van bijna 200 borstkankerpatiënten die chemotherapie ondergingen, onthulde een sterke correlatie tussen resterende oncRNA-niveaus en overlevingskansen: patiënten met hoge oncRNA-niveaus na behandeling hadden bijna vier keer slechtere resultaten. Dit suggereert dat oncRNA’s betrouwbaardere markers kunnen zijn voor minimale restziekte dan traditionele methoden zoals circulerend tumor-DNA. Kankercellen scheiden actief RNA uit, terwijl DNA passief wordt afgescheiden, waardoor RNA-detectie in vroege stadia gevoeliger wordt.
De toekomst van OncRNA-onderzoek
De ontdekking van oncRNA’s roept verschillende belangrijke vragen op: hoe interageren ze met eiwitten en andere RNA’s? Kan het realtime volgen van oncRNA-veranderingen behandelbeslissingen begeleiden? Kunnen ze helpen om herhaling eerder te identificeren?
Translationeel werk is al aan de gang, waarbij biotechbedrijven als Exai Bio diagnostische hulpmiddelen ontwikkelen op basis van oncRNA-signaturen. De implicaties zijn duidelijk: oncRNA’s vertegenwoordigen een nieuw erkende klasse van moleculen die zowel diagnostisch als therapeutisch potentieel hebben.
Het onderzoeksteam benadrukt het belang van rigoureuze wetenschappelijke en ethische overwegingen, en erkent dat elk monster een patiënt vertegenwoordigt die vrijwillig heeft bijgedragen aan deze vooruitgang. Door deze gegevens openlijk te delen hopen ze verdere ontdekkingen te versnellen en de kankerzorg voor iedereen te verbeteren.
