Chociaż wielu konsumentów sięga po substytuty cukru, aby kontrolować wagę lub poziom glukozy we krwi, nowe dowody naukowe sugerują, że jeden popularny słodzik – erytrytol – może wiązać się z nieoczekiwanym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych.
Niedawne badanie opublikowane w Journal of Applied Physiology zidentyfikowało specyficzne reakcje komórkowe związane z erytrytolem, które mogą potencjalnie zwiększać prawdopodobieństwo udarów i zawałów serca.
Co to jest erytrytol
Erytrytol to alkohol cukrowy często stosowany w „słodzikach”, w tym batonikach proteinowych, napojach dla sportowców i różnych przekąskach o niskiej zawartości węglowodanów. Zyskał ogromną popularność jako bezkaloryczna alternatywa dla zwykłego cukru i innych substancji słodzących, takich jak aspartam czy sukraloza.
Ważne jest rozróżnienie pomiędzy naturalnym poziomem erytrytolu a poziomem pochodzącym z zewnątrz:
– Poziom naturalny: Organizm ludzki wytwarza niewielkie ilości erytrytolu w ramach normalnego metabolizmu.
– Poziom dodatku: Spożycie erytrytolu w przetworzonej żywności może spowodować stężenie około 1000 razy wyższe niż te występujące naturalnie w organizmie.
Wyniki laboratoryjne: odpowiedź komórkowa
W tym badaniu naukowcy wystawili ludzkie komórki – mianowicie te, które wyścielają naczynia krwionośne mózgu – na działanie 30 gramów erytrytolu. Dawkę tę dostosowano tak, aby naśladowała ilość występującą w typowym sztucznie słodzonym napoju.
Naukowcy zauważyli kilka alarmujących zmian w zachowaniu tych komórek:
* Obniżony poziom tlenku azotu: Komórki wytwarzają mniej tlenku azotu, niezbędnej cząsteczki, która pomaga rozluźniać i rozszerzać naczynia krwionośne, aby utrzymać zdrowy przepływ krwi.
* Podwyższony poziom endoteliny-1: W komórkach stwierdzono podwyższony poziom tego białka, co powoduje zwężenie naczyń.
* Upośledzona reakcja krzepnięcia: Komórki nie były w stanie skutecznie reagować na trombinę, związek biorący udział w procesie krzepnięcia krwi.
* Stres oksydacyjny: Komórki zaczynają wytwarzać więcej wolnych rodników, które są związane z procesami zapalnymi w organizmie.
„Chociaż erytrytol jest ogólnie uważany za bezpieczny i nie zwiększa poziomu glukozy we krwi, nasze odkrycia budzą obawy dotyczące jego możliwego wpływu na mózgowe naczynia krwionośne” – powiedział główny autor badania z Uniwersytetu Colorado Boulder.
Ważny kontekst i zastrzeżenia
Pomimo znaczenia tych wyników, eksperci medyczni zalecają ostrożność w ich interpretacji. Niezwykle ważne jest zrozumienie różnicy pomiędzy badaniami in vitro (w probówce) a rzeczywistym zdrowiem człowieka.
1. Współczynnik „szalki Petriego”.
Badanie przeprowadzono in vitro (w warunkach laboratoryjnych, przy użyciu komórek na szalce). Jak podkreśla neurobiolog dr Clifford Segil, wyniki uzyskane na szalce Petriego nie zawsze mają zastosowanie do żywych organizmów. Konieczne są dalsze badania na zwierzętach i ludziach, aby potwierdzić, czy te odpowiedzi komórkowe prowadzą do rzeczywistych udarów klinicznych.
2. Problemy z dawkowaniem
Eksperci ds. żywienia, w tym dyplomowana dietetyczka Jessica Cording, zauważyli, że zastosowana w badaniu dawka 30 gramów mieści się w górnej granicy dawki, jaką można spożyć jednorazowo. Rodzi się pytanie, czy ryzyko wiąże się z umiarkowaną konsumpcją, czy tylko z nadmiernym i częstym używaniem.
3. Ogólna tendencja w stosowaniu sztucznych słodzików
Erytrytolu nie badano osobno. Większe badanie z 2025 roku opublikowane w czasopiśmie Neurology i obejmujące ponad 12 000 dorosłych wykazało, że wysokie spożycie różnych sztucznych substancji słodzących – w tym aspartamu, sacharyny i ksylitolu – było powiązane ze znacznie szybszym spadkiem wydajności poznawczej i pamięci.
Zalecenia ekspertów
Na tym etapie eksperci nie wzywają do całkowitego zakazu stosowania erytrytolu, ale zalecają uważne jego spożywanie.
Ponieważ dokładne mechanizmy wpływu erytrytolu na sygnalizację komórkową pozostają niejasne, podstawowe zalecenia kardiologów i dietetyków są następujące:
– Uważnie czytaj etykiety: Monitoruj ilość erytrytolu w żywności „dietetycznej” lub „niskowęglowodanowej”.
– Ogranicz spożycie: Staraj się nie przesadzać z potrawami zawierającymi duże ilości tego alkoholu cukrowego.
Wniosek: Chociaż potrzebne są dalsze badania w celu ustalenia, czy erytrytol bezpośrednio powoduje udary u ludzi, aktualne dane laboratoryjne wskazują, że wysokie dawki mogą negatywnie wpływać na czynność naczyń. Na razie umiar pozostaje najbezpieczniejszym podejściem dla osób stosujących substytuty cukru.
